Çocuklarda Boksa Başlama Yaşı Ne Olmalı?
Bir Eğitmenin Düşünce Deneyi
Çocuklarının fiziksel ve ruhsal gelişimine yardımcı olması veya özgüvenlerinin inşası için dövüş sporları eğitimi almasını isteyen her ebeveynin eğitmenlere yönelttiği bu soru bana da sıklıkla sorulmaktadır. “Çocuğum 7-8 yaşında. Sizce boksa yollamalı mıyım? Sizden ders almasında bir mahsur var mı?” sorularını eminim meslektaşlarım da sıklıkla duymuştur. Bu ve benzeri soruları bilimsel referanslar eşliğinde ele almak istiyorum. Bunun için farklı senaryolardan oluşan bir düşünce deneyi yapalım.
SENARYO 1
Kız ya da erkek çocuk sahibi, aile bütünlüğü devam eden iki ailemiz olsun. Bu iki ailenin çocukları okula başlamış (6-7 yaş). İlk günler her şey yolunda. Okula ve derslere alışma, yeni arkadaşlıklar kurma süreçleri devam etmekte. Fakat bir nedenden dolayı her iki çocuk zaman dilimi içinde okulda akran zorbalığına maruz kalıyor. Bireyin kişiliğinin şekillenmeye başladığı bu kritik yıllarda çocukların başlarına gelen bu rahatsız edici durum, onların ve aile bireylerinin huzurunu kaçırıyor. Aileler burada bir karar almak zorunda. İlk hamlelerini her medeni ebeveyn gibi durumu okul yönetimine şikayet ederek yapıyorlar. Lakin zorba çocuklara ve onların ebeveynlerine yapılan tüm uyarılar, hatta cezalandırma yöntemleri sonuçsuz kalıyor. Aileler içinde huzursuzluk ve çocukların öz güven kaybı zirve yapmış durumda ve çocuklarda çeşitli sağlık sorunları baş gösteriyor. Çünkü yapılan bilimsel araştırmalara göre okul çağında akran zorbalığına uğramak çocuklarda ruhsal ve fiziksel alanlarda olumsuz etkiler bırakıyor (mutsuz, değersiz hissetme, gece yatağını ıslatma, mide bulantıları v.b), (1, 2). Birinci aile bir karar daha alıyor. Radikal bir karar. Çocuğu okuldan alıyor. İlk aile sorunu uzaklaşarak çözmeyi tercih ediyor. Ama asıl kritik soru şimdi geliyor? Ya çocuk gideceği okulda da yine akran zorbalığına uğrarsa?
Diğer aile bundan daha farklı bir yöntem izliyor. Çocuğunun yaşının küçük olduğunu düşünse bile onu bir boks salonuna gönderiyor. Böylece çocuk kendisini koruma yetilerini geliştirecek ve yapılan saldırıları bir nebze bile olsa püskürtecektir. En azından ailenin düşündüğü bu.
SENARYO 2
Düşünce deneyimiz devam ediyor. Aynı yaş grubundan çocuğu olan benzer sosyo-kültürel yapıya sahip yine iki ailemiz var. Çocukların okul hayatı devam etmekte. Okul günlerinde beden eğitimi öğretmenleri çocuklarda sportif yetenekler gözlemliyor. Durum eğitmenler tarafından okul yönetimine rapor ediliyor. Öğretmenler ilk aile ile konuşarak çocuğun boks konusunda çok yetenekli olduğunu ve bu spora gelecekte yapacağı katkıları dile getiriyor. Özetle, öğretmenleri çocuğun boksa yönlendirilmesi konusunda ailesine tavsiyede bulunuyor.
Öğretmenler diğer ailenin de yanına gidiyor ve çocuğun sportif yeteneklerinin yaşıtlarının çok üstünde olduğunu söylüyor ve onun jimnastik, yüzme ve atletizm gibi temel sporlardan en azından birine başlamasını ailesine tavsiye ediyorlar. Aileler nasıl bir yol izlemeli? Cevaplaması güç bir soru. Ailenin çocuk üzerinde planları, mali durumu, bulunulan ülkenin sportif faaliyetler üzerinden bireyin geleceğine vereceği güvence ve başka diğer sorular nihai kararı etkileyecektir. İlk aile durumu gözden geçiriyor ve evet cevabı veriyor. Diğer aile de çocuklarının atletizme başlamasına karar veriyor.
SENARYO 3
Düşünce deneyimizin son ailesi diğer ailelerle ile aynı çevreden gelsin. Çocuklar okula başladığı ilk yıllarda sportif yetenekleriyle herkesin dikkatini çekiyor. Bilinçli aile, çocuğunun bu yeteneklerinin keskinleşmesi için onu 7 yaşında jimnastiğe, yazın ise yüzme kursuna yolluyor. Temel sporlarla gelişim gösteren çocuk oyun çağında olmanın verdiği merakla boş zamanlarında arkadaşlarıyla futbol ve diğer eğlence içerikli oyunlar oynuyor. Yaşı ve fiziği büyüyen çocuk öz güvenini daha çok kazanması ve kendini koruması için 10’lu yaşlarının başlarında ailesi tarafından boksa yönlendiriliyor.
DURUM ÖZETİ
Senaryo 1’deki ailelerin çocuklarını değerlendirelim:
-
İlk aile: Çocuğun yaşı 7-8 aralığında. Aile korumacı bir yöntem uyguluyor. Öz güvenini kazanması ve zorbalıkla baş etmesi için çocuğu bir mücadele sporuna yönlendirmedi. Çözümü çocuğu okuldan almakta buldu.
-
İkinci aile: Çocukları aynı yaş grubunda. Diğer ailenin aksine zorbalığa karşı koyması ve özgüven kazanması için çocuğu bir boks okuluna gönderdi.
Senaryo 2’deki ailelerin durumu:
Çocuklar aynı yaş grubunda (7-8). Her iki ailenin çocukları akran zorbalığına uğramamış. Ama iki ailenin çocukları sportif alanda son derece yetenekli.
-
İlk aile: Çocuğu bir boks okuluna gönderdi.
-
İkinci aile: Çocuğu temel spor dallarından olan atletizme gönderdi.
Senaryo 3’teki ailenin durumu:
Çocuk, okula başlangıç yaşlarında temel sporları başarıyla icra etmiş (yüzme, jimnastik). Arkadaşlarıyla boş zamanlarında çeşitli oyunlar oynamakta. 10’lu yaşların başlarında aile onu öz güvenini daha çok kazanması ve kendini koruması için boksa yönlendiriyor.
SONUÇ
Düşünce deneyimizi senaryo sırasıyla yorumlayalım.
-
İlk senaryodaki ailenin hamlesi çocukta uzun vadede bazı psikososyal riskler yaratabilir (3). Çünkü korkularla ve problemlerle yüzleşmekten kaçmak sürekli olmaya başlarsa bu bir alışkanlık haline gelir. Bu durum zamanla kişiliğinizi dönüştürebilir. Özellikle; sorunlardan uzaklaşmak çoğunlukla işe yarayabilir ama bazı durumlarda onlarla yüzleşme cüretini göstermek kişiyi ileri taşır.
Karar: Uzun vadede sorun yaratabilir veya sorguya açık
-
İlk senaryonun ikinci ailesi çocuğunu bir dövüş sporuna göndererek önemli bir başlangıç yaptı. Barışçıl, iyi niyetli, müşfik bir çocuğunuzun olması onun zorbalık karşısında boyun eğeceği anlamına gelmez. Çocuğun öz güven geliştirmesi, sınır koymayı öğrenmesi ve gerektiğinde kendini koruyabilecek fiziksel ve psikolojik yeterliliği kazanması günümüz dünyasında giderek daha önemli hale gelmektedir.
Karar: Olumlu
-
İkinci senaryo kendi içinde bazı ikilemler barındırıyor. Açıklayayım:
A) ilk aile: Çocuk 7-8 yaşlarında. Zorbalığa uğramıyor. Sportif yetenekleri var. Eğitmenler çocuğu boks konusunda yetenekli görüyor ve ailenin onayıyla onu boksa başlatıyor. Burada iyi veya kötü kavramlarından kesin bir yargıya varmak oldukça zor. Zira erken yaşta branşlaşmanın kişide bazı kazanımları görülür. Bilhassa olimpik kapsamda hazırlanan birçok genç sporcu bu yaş dönemlerinde spor kamplarında eğitim görerek sonraki dönemlerde ülkelerini uluslararası arenada temsil etmektedir. Başarının ve mali kazanımların cazip gelmesi de ailelerin iştahını bu durumda artırır. Fakat nihai bir başarının ve çocuğun psikolojik yapısının böyle bir baskıyı kaldırabileceğinin garanti olmaması, oyun çağında arkadaşlarıyla eğlenceye yönelik faaliyetler yapmak yerine rekabetçi ve zorlayıcı antrenman döngülerinin çocukta yıpranma yaratması, hatta ilerleyen dönemlerde çocuğun spordan soğuması olağan vakalardır (4). Eğitmenler ve onların stratejileri burada hayati bir rol oynar. Öğretmenlerin sabırlı, anlayışlı, çocuğun hala oyun çağında olduğu bilinciyle eğlence-boks tarzında çocuğa boksu öğretmesi en uygun yöntemdir ve iyi sonuçlar verir. Tersine yapılacak her katı uygulama belki sportif bir başarı getirebilir ama çocuğun ruhunda spora veya eğitmenine karşı olumsuz bir düşüncenin tohumunu atabilir.
Karar: Şüpheli ya da belirsiz
-
B) İkinci aile: Bir önceki yazdığım ailenin ve çocuklarının yaşayacağı süreçler ve etkenler kesinlikle aktif rol oynamaya devam edecektir. Tek farkı bu senaryoda çocuğun boks yerine atletizmi icra ediyor olmasıdır. Atletlerin de kendine has bazı fiziksel ve ruhsal yıpranma süreçleri olur. Fakat atletizmin boksa oranla travmatik darbe etkisinin daha düşük olması onu bir derece daha az riskli konuma getiriyor.
Karar: Olumlu
-
Üçüncü senaryo, düşünce deneyimizin kanımca açık ara galibidir ve aslında olumsuz koşullar olmadığında boks özelinde seçilecek en doğru yolu göstermektedir. Aşama aşama bakalım.
Çocuk bir zorbalığa maruz kalmadığı için sağlıklı bir ortamda eğitimine devam ediyor. Aile, onun henüz oyun ve okul çağının başında olduğunun bilincinde. Çocuğun eğleneceği aktiviteleri yapmasına izin verirken motor becerilerini geliştirmesi için onu yüzme ve jimnastiğe yönlendiriyor. Onlu yaşlarının başlarına (10-12) gelen çocuk fiziki gelişim gösterirken çocukluk aşamasından ergenlik aşamasına geçiş yapıyor. Sosyal yaşamın ve dış dünyada saygın bir birey olmanın zorluklarını ve bunun için güçlü olmanın zorunluluklarını idrak etmeye başlamış. Öz güven kazanması için ailesi onu boksa gönderiyor. Doğru eğitmenle çalışarak her anlamda ilerleme kaydediyor.
Karar:Seçenekler arasında en olumlu
Özetle; mücbir bir sebep olmadığı durumlarda (ciddi bir sağlık sorunu) kız ve erkek ayrımı yapmaksızın bir çocuğun boksa başlayabileceği uygun yaş aralıklarının 10-12 olacağını söyleyebilirim. Zira çocuk artık gerçek ile kurgu arasında ayrım yapabileceği bir dönemdedir ve nöromotor yetilerinin daha ileri bir seviyeye geldiği düşünülebilir. Daha ileri yaşlarda boksa başlamanın herhangi bir sakıncası elbette yoktur. Lakin belirtilen yaş aralığı, ileri dönemlere kıyasla erken olgunlaşma ve branşlaşmada avantaj sağlayacaktır. Bu yaş aralıklarını öncesinde ise mutlaka temel sporlardan en az birini (yüzme, atletizm, jimnastik) hatta alternatif başka sporları denemesi pedagojik ve hatta pediatrik anlamda çocuklara eşsiz faydalar sağlayacaktır (5).
Nihayetinde koşullar ve yaş aralıkları ne olursa olsun mutlaka çocuklarınızı bir, hatta birkaç spor dalına yönlendirmek sağlıklı ve mutlu bir toplum oluşturmanın temel ve vazgeçilmez hamlesidir. Çocuğunuza yapacağınız en eşsiz yatırımdır. İster boks ister başka bir spor dalı olsun, çocuğunuzun bir spor dalıyla erken yaşta tanışması hiç spor yapmamasından çok daha iyidir.
Sağlıcakla kalın.
KAYNAKÇA
-
Rigby K (2003) Consequences of bullying in schools. Can J Psychiatr 48: 583-590.
-
Fekkes M, Pijpers FMI, Verloove-Vanhorick SP (2005) Bullying: Who does what, when and where? Involvement of children, teachers and parents in bullying behavior. Health Educ Res 20: 81-91.
-
Ahmet Buğra GÖZELLER, Ahmet ATLI, Gülhan Erdem SUBAK. Fiziksel, Psikolojik ve Sosyal Boyutlarıyla Erken Spor Uzmanlaşmasının Olumsuz Etkileri. KAFKAS ÜNİVERSİTESİ SPOR BİLİMLERİ DERGİSİ. Cilt:5 Sayı:2 Yıl: 2025.
-
Doç. Dr. Özgür EKEN Doç. Dr. Servet REYHAN. SPOR BİLİMLERİNDE YENİLİKÇİ ÇALIŞMALAR-4. S:52.